Een beheer door drie Gewesten

Het Zoniënwoud strekt zich uit over drie gewesten die elk hun eigen cultuur, beleid en wettelijk kader hebben. Dat heeft voor gevolg dat de regels die het beheer van het bos bepalen niet overal dezelfde zijn. De boswetgeving van zowel het Vlaams als het Waals gewest zijn opgesteld voor gebruik in een veel ruimere context, wat niet het geval is voor het Brussels hoofdstedelijk gewest. Dat laatste is bv. altijd veel soepeler geweest wat betreft het betreden van het bos buiten de paden of het toelaten van honden.

Dat neemt niet weg dat de drie gewesten meewerken aan eenzelfde initiatief voor de wettelijke bescherming van de natuur en de ontwikkeling van de biologische diversiteit. Alledrie hebben ze namelijk het Zoniënwoud voorgedragen om deel uit te maken van het netwerk Natura 2000.

Het beheer van een dergelijk gebied gebeurt aan de hand van beheersplannen met concrete doelstellingen en een planning van de uit te voeren werkzaamheden. Deze beheersplannen zijn aangepast aan de verschillende milieus van het bos en zijn een afspiegeling van de plaatselijke situatie.

Het Vlaams gewest heeft in 1983 gekozen voor een multifunctioneel bosbeheer, met de nadruk op ecologische doelstellingen. En dus hebben de Vlaamse beheerders gekozen voor een bos met een meer gemengde structuur, ten nadele van de alomtegenwoordige homogene beukenbestanden, en voor het behoud van de natuurwaarden.

In een klein stuk van het Zoniënwoud werd elke vorm van bosbeheer gestaakt. Bedoeling was de natuurlijke ontwikkeling te bevorderen en de biologische diversiteit te verhogen. Een boom die omver valt - van ouderdom, door ziekte of door de wind - mag blijven liggen waar hij neerkomt. In 1995 werd deze zone uitgebreid en officieel uitgeroepen tot bosreservaat. Op dit ogenblik zijn er in het Vlaamse deel van het Zoniënwoud twee dergelijke reservaatgebieden met een totale oppervlakte van ± 125 ha. Er groeien vooral beuken en eiken. Hun evolutie wordt door onderzoekers op de voet gevolgd.

In het Brussels hoofdstedelijk gewest werd in 1999 begonnen aan een ontwerp voor een beheersplan. Eind 2000 werd het voorgelegd aan het publiek, en normaal gezien zal de Gewestregering het in de loop van het jaar 2002 goedkeuren. Het bevat een heleboel maatregelen die tegemoetkomen aan ecologische, sociale, landschappelijke en (in mindere mate) economische verzuchtingen. Het uiteindelijke streefdoel is het beantwoorden aan de principes van duurzame ontwikkeling.

In het voorziene beheersplan werd een aanzienlijke oppervlakte voorbehouden voor een integraal reservaat en worden de bestaande natuurreservaten verder uitgebreid.

Ook in het plan opgenomen is de oprichting van een participatief platteform Zoniënwoud om zoveel mogelijk gebruikers van het bos bij het beheer te betrekken.

Het beheer van het Waalse gedeelte van het Zoniënwoud is geënt op het zeer traditionele bosbeheer, dat sterk begaan is met het behoud van de economische activiteit, zij het met inachtneming van de ecologische en sociale functies van het bos. De grote lijnen van het beheersplan zijn een versnelde bosverjonging in de als overjaars beschouwde beukenbestanden, en een diversifiëring van de percelen. De beuk, die nu meer dan 70 % van de oppervlakte in beslag neemt, zou in de toekomst nog 40 à 60% mogen innemen. Hij zal worden vervangen door soorten als esdoorn, Amerikaanse eik en es. In de natste stukken zullen wilg en els de voorkeur krijgen. Het aandeel van eik zal behouden blijven op de huidige 20%.

De overige beheerders stellen hun beheer af op hun eigen specifieke behoeften : het onthaal van bezoekers, of de ontwikkeling van hun patrimonium (Domein van de Koninklijke Schenking, met het arboretum van Tervuren, Domein van het kasteel van Terhulpen,...)

Sedert enkele jaren heeft het bosbeheer er een concept bijgekregen : dat van certificering van duurzaam en verantwoord bosbeheer (FSC of PEFC-certificaat). Hiermee wil men de verkoop stimuleren van hout dat afkomstig is uit bossen, waarvan het beheer beantwoord aan streng omlijnde criteria van duurzaamheid, die ook rekening houden met sociale en ecologische aspecten. Zo heeft het Vlaamse gedeelte van het Zoniënwoud sedert 1997 een FSC-certificaat. Ook in het Brussels gewest is een vooronderzoek begonnen met het oog op het behalen van een FSC-certificaat.