N'hésitez pas à consulter et à alimenter notre agenda en ligne pour connaître les activités organisées en forêt de Soignes!

2010, une année en chantier pour la Forêt de Soignes : Nouvelle identité visuelle, travaux du RER, rénovation de route, étude sur la santé des arbres, étude pour améliorer le réseau récréatif… Que de projets dont le moteur est la perpétuelle recherche d'un équilibre entre plaisirs/besoins des humains et préservation de la nature. Nous aussi dans nos promenades et autres activités en forêt veillons à profiter de ce majestueux lieu de ressourcement dans le respect de la biodiversité qui est à la fête cette année.
Bel été à vous !

Photo : Frédéric Demeuse

Ce spectacle n'est pas réservé à quelques naturalistes privilégiés... Chacun peut l'observer facilement lors de balades crépusculaires, en particulier près des étangs en bordure de forêt qui sont survolés parfois par plusieurs dizaines de chauves-souris en quête d'insectes nourriciers. Et contre toute attente, la faune bruxelloise est particulièrement riche en chiroptères (autre nom des chauves-souris). En effet, sur les 19 espèces présentes dans le pays, 17 peuvent être observées à Bruxelles ! Et la Forêt de Soignes en abrite un grand nombre...

Une faune riche...

Mais il faut nuancer car leurs populations ont fortement régressé depuis plusieurs dizaines d'années. En effet, si les chiroptères sont à présent protégés par la loi (il est interdit de les chasser, de les capturer ou d'endommager leurs habitats), ils n'en ont pas moins été fortement menacés par le passé, même si actuellement on observe une stabilisation de leurs populations. En cause : la dégradation des habitats nourriciers, l'utilisation des insecticides... qui diminuent en nombre et en qualité les insectes nécessaires à leur alimentation.

Mais il faut compter malheureusement aussi avec la disparition de leurs gîtes... En été, les chiroptères recherchent des lieux chauds et secs comme les cavités des vieux arbres ou les sous-toitures de maisons et d'églises. Or, ces habitats, soit disparaissent comme les vieux arbres creux, soit sont obstrués comme les entrées sous les toits. Et l'hiver, par contre, c'est le plus souvent dans les milieux souterrains frais et humides qu'ils se réfugient : tunnels désaffectés, caves, anciennes glacières...

"L'histoire récente des chauves-souris est étroitement liée à Natura 2000 et ces mammifères sont devenus, malgré eux, les ambassadeurs de la biodiversité en région de Bruxelles capitale", nous explique Ben Van der Wijden, chargé à Bruxelles Environnement - IBGE de l'étude et du suivi des chiroptères en région Bruxelloise. C'est en effet la richesse en chauves-souris qui a justifié la désignation de plusieurs zones semi-naturelles comme "zones spéciales de conservation" dans ce grand réseau européen d'aires protégées : toute la forêt de Soignes y est incluse, bien sûr, mais aussi ses zones périphériques que sont notamment le parc Tournay- Solvay, la vallée de la Woluwe, le Val-Duchesse, les étangs Mellaerts, le parc de Woluwe, le parc des sources, le parc Malou... soit un peu plus de 2000 hectares, rien que dans le sud de la capitale ! La première désignation Natura 2000 date de 1996, développe Ben, et elle a rapidement été suivies de mesures ambitieuses : un projet Life (1998-2002), de nouvelles désignation en 2003, le démarrage de la préparation des plans de gestion, le développement d'un cadre juridique adéquat et d'objectifs concrets de conservation sur le terrain, le monitoring des espèces...

Neem zeker een kijkje in onze agenda en stuur ook uw data door, zodat u en de andere gebruikers op de hoogte zijn van de activiteiten in het Zoniënwoud!

2010 is een druk jaar voor het Zoniënwoud: nieuwe visuele identiteit, werken aan het GEN, heraanleg van de weg, studie naar de gezondheid van de bomen, studie naar de verbetering van het recreatieve netwerk… Stuk voor stuk projecten die voortvloeien uit het constante streven naar een evenwicht tussen het plezier en de noden van mensen enerzijds en het natuurbehoud anderzijds. Ook wij willen tijdens onze wandelingen en andere activiteiten in het bos kunnen genieten van deze heerlijke plek om tot rust te komen - met respect voor de biodiversiteit die dit jaar in de kijker staat.
Een hele mooie zomer!

Foto: Frédéric Demeuse

Dit spektakel is niet voorbehouden aan enkele geprivilegieerde natuurkenners. Iedereen kan dit fenomeen observeren tijdens een wandeling in de schemering. Je ziet het vooral aan de rand van bossen, in de buurt van vijvers, waar soms enkele tientallen vleermuizen over scheren op zoek naar insecten om zich mee te voeden. En hoewel je het niet zou verwachten, is de Brusselse fauna bijzonder rijk aan chiroptera (de Latijnse naam voor vleermuizen) of ‘handvleugeligen’. Van de 19 soorten in ons land zijn er 17 te vinden in Brussel! En een groot deel daarvan vindt onderdak in het Zoniënwoud.

Een rijke fauna  

Maar daarbij moeten we meteen een kanttekening plaatsen, want de populatie is sinds enkele tientallen jaren sterk gedaald. Tegenwoordig zijn vleermuizen beschermd door de wet. Het is verboden om erop te jagen, ze te vangen of hun habitat te beschadigen. En we zien inderdaad een stabilisatie van de populatie. Maar in het verleden zijn ze sterk bedreigd. De oorzaak? De aantasting van hun voedselomgeving en het gebruik van insecticiden, waardoor ze minder en minder goede insecten tot hun beschikking hebben als voedsel. 

Helaas is er nog steeds sprake van de afname van hun verblijfplaatsen. In de zomer gaan vleermuizen op zoek naar warme en droge plekken, zoals holle ruimtes in oude bomen of onderdaken van huizen en kerken. Maar deze plaatsen verdwijnen, zoals de oude holle bomen, of zijn niet meer toegankelijk, zoals de ruimte onder daken. In de winter schuilen de vleermuizen meestal in frisse en vochtige ondergrondse plekken: ongebruikte tunnels, kelders, oude ijskelders… Om iets te doen aan de verdwijning en aantasting van de habitats, publiceerde Leefmilieu Brussel Inrichtingen voor vleermuizen: een handleiding om informatie te bieden aan bewoners en natuurbeheerders die zich willen inzetten voor deze dieren.

‘De recente geschiedenis van vleermuizen is nauw verbonden met Natura 2000 en deze zoogdiertjes zijn tegen wil en dank ambassadeurs geworden van de biodiversiteit in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest,’ vertelt  Ben Van der Wijden, die bij Leefmilieu Brussel – BIM verantwoordelijk is voor het bestuderen en volgen van de vleermuizen in Brussel. De rijke aanwezigheid van vleermuizen rechtvaardigde de aanduiding van enkele halfnatuurlijke gebieden als ‘speciale zones voor natuurbehoud’ in dit grote Europese netwerk van beschermde gebieden. Uiteraard is daarin het hele Zoniënwoud opgenomen, maar ook de gebieden eromheen, zoals het Tournay-Solvaypark, de Woluwevallei, Hertoginnedal, de Mellaertsvijvers, het Woluwepark, het Bronnenpark, het Maloupark… oftewel ruim 2000 hectare, alleen al in het zuiden van de hoofdstad! ‘De eerste Natura 2000-erkenning stamt uit 1996,’ vertelt Ben, ‘en die werd al snel opgevolgd door ambitieuze maatregelen: een Lifeproject (1998-2002), nieuwe erkenningen in 2003, de start van de voorbereiding van beheerplannen, de ontwikkeling van een adequaat juridisch kader en concrete behoudsdoelstellingen op het terrein, monitoring van soorten…’