NOVEMBRE 2006

• Edito
• Rencontre automnale de la Plateforme
• Améliorer l'usage du vélo en Forêt de Soignes
• Des usagers nous font découvrir la découverte de la Forêt de Soignes :
  • La borne de Charles-Quint (par Marc Naegels)
  • L'automne et les oiseaux en Forêt de Soignes (par Madeline Hammond)

Rencontre automnale de la Plate-forme

Le 15 octobre, au vu des jours précédents, on pouvait s’attendre à la grisaille. Rien de tel. Un soleil volontaire arrosait la forêt de Soignes. Une aubaine pour le rendez-vous biannuel de la Plate-forme, qui avait, cette fois, pris ses quartiers sous les tonnelles de l’IBGE, plantées pour l’occasion au parking dit des Deux Montagnes.

A ciel ouvert donc, une quarantaine de personnes, habituées de ces rencontres et quelques nouvelles venues, ont pris place autour de ce kiosque de fortune. Laissant ainsi aux curieux, la possibilité d’interrompre un instant leurs balades pour tendre l’oreille, écouter l’un ou l’autre orateur, s’informer de l’événement, repartir avec, dans la poche, un exemplaire de « Vue sur Soignes »*.

Idée pour l’été et vente de bois

Avant de plonger l’assistance dans l’histoire de la forêt, un petit détour par l’actualité des lieux est proposé. Barbara de Radigues, coordinatrice de la Plate-forme invite à se pencher sur l’idée d’un événement festif pour l’été. Randonneurs, à pieds, à cheval ou à vélo, utilisateurs de la forêt, vos idées sont les bienvenues.
Tandis que Stéphane Vanwijnsberghe, ingénieur forestier à l'IBGE, évoque la vente de bois organisée par l’Institut. Chaque année, en effet, l’IBGE procède à une vente de bois sur pied. Cette opération vise essentiellement à assurer une bonne gestion de la forêt et son maintien en bonne santé. Elle a eu lieu le 12 octobre.

Parcours dans l’histoire et au gré des arbres

Départ ensuite pour un voyage dans le temps. Entre le XVIIIe et le XIXe siècles. La forêt de Soignies, explique Michel Maziers, historien spécialiste des lieux, prend alors un nouveau visage. Elle passe de l’état « sauvage » à celui de « hêtraie cathédrale ». Et l’historien de raconter à cet égard l’intervention de Joachim Zinner, cet autrichien engagé fin du XVIIIe pour aménager la forêt. Il mènera à l’alignement en quinconce, toujours visible, de hêtres sur plusieurs dizaine d’hectares. Paysage monotone? Pour un regard peu aiguisé alors. Et ce n’est pas celui de Jean van der Stricht de l’association protectrice des arbres en forêt de Soignes. L’octogénaire emmène l’assemblée à la découverte d’arbres « remarquables ». Pas besoin de parcourir des kilomètres, déjà autour des Deux montagnes, s’en dressent deux exemplaires. Pas question ici d’espèces rares mais de silhouette, de circonférence, de proportion particulières. Et voilà une journée qui se clôture plus riches de savoirs grâce à ces guides hors pairs.

• Les associations de cyclistes restructurent leur document afin de faire ressortir les itinéraires qui leur semblent prioritaires pour améliorer la mobilité des cyclistes au quotidien. Ce document sera pris en compte par les bureaux dans la définition des priorités du shéma directeur.
• Les gestionnaires s'engage à
  • entretenir et améliorer le plancher surélevé des passages sous le Ring;
  • mettre une signalisation drève de Bonne-Odeur afin que les cyclistes sachent qu’il y a un passage sous le Ring au bout du cul-de-sac;
  • analyser les possibilités pour améliorer le confort des cyclistes sur les zones pavées;
  • voir ce qu’il est possible de faire pour mieux indiquer la piste cyclable forestière qui longe l’avenue Brassine entre le Puntgeveldreef et la Belle étoile;
  • voir ce qu'il est possible de faire améliorer le passage de la barrière en face de l'entrée du domaine d'Argenteuil.

• Le document de préparation du Gracq Auderghem (pdf, 15M) + son annexe 3 "recommendations pour l'installation de barrières en forêt" (pdf, 300 KB)
• Le compte rendu intégral de la réunion (pdf, 90 KB)

retour

---

La borne de Charles-Quint

Un peu d'histoire en Forêt de Soignes... Un article de Marc Naegels, association protectice des arbres en Forêt de Soignes

En empruntant la drève de Lorraine, vous êtes peut-être passé des centaines de fois à quelques dizaines de mètres de cette borne, mais sans la voir. Pourtant elle n’est pas tellement bien cachée et il est très facile de lui rendre une petite visite.

Elle est située très exactement au centre d’un petit rectangle formé par ladite drève de Lorraine, la drève des Enfants Noyés, le chemin cavalier parallèle à la drève de Lorraine et la drève du Caporal. Elle est parfaitement visible avec un peu d’attention.

Selon certains cette stèle daterait du XVII ème siècle, selon d’autres, du temps de Charles-Quint qui avait fait borner tout le périmètre de la forêt par de petits monolithes assez semblables à celui-ci (à la fin du XVIII ème, ils se comptaient encore à 4171 pièces). Le souverain avait voulu mettre fin aux nombreux empiétements des riverains sur les lisières de la forêt. Jusqu’alors les limites étaient marquées parfois par un fossé et un talus, parfois par des arbres ou des souches. Certains n’hésitaient cependant pas à combler les fossés et à déplacer les talus pour agrandir leur propriété. Toujours est-il que cette pierre figure sur une carte datant de la deuxième moitié du XVII ème siècle. Mais la stèle qui nous occupe ne fait pas partie de ces bornes de la forêt. Elle indiquait simplement que l’on se trouvait à une lieue de la porte la plus proche de Bruxelles, celle du Coudenberg. Elle est faite en grès et a subi quelques outrages du temps et des bûcherons qui, paraît-il, y aiguisaient leurs couteaux. Sur une des faces, on voit la croix de Bourgogne faite de deux bâtons noueux en croix, sur une autre un écu suspendu à une lanière et sur la troisième un cor de chasse, car le carrefour qui se trouve au nord de la pierre servait de lieu de rendez-vous des chasseurs sous le gouvernement de Charles de Lorraine et s’appelait le Relais de la Haute Borne.

Si vous voulez la voir, garez votre voiture sur le petit parking en face de l’avenue Van Bever et marchez 300 mètres vers Bruxelles, elle se trouve alors à votre gauche.

Vous avez également un aspect de Forêt de Soignes à faire découvrir? Envoyez votre article à Barbara de Radiguès, barbara@soignes-zonien.net, 77 rue A. Bréart, 1060 Bruxelles ou 0479/78.24.54.

retour

---

L'automne et les oiseaux en Forêt de Soignes

A la découverte des oiseaux... Un article de Madeline Hammond, candidate guide nature

Sittelle torchepot © Madeline Hammond

L’automne est un moment de changements spectaculaires où toute la faune et la flore doit s’adapter en prévision des grands froids de l’hiver. Certains oiseaux quittent nos contrées pour les régions plus chaudes. D’autres oiseaux nous viennent du nord de l’Europe et les sédentaires restent chez nous à moins d’un hiver extrêmement rigoureux. Voici quelques oiseaux que nous pouvons rencontrer lors d'une balade en Forêt de Soignes. Notre rougegorge familier reste ici en hivers et il est d’ailleurs observable dans des meilleurs conditions car les arbres sont dépourvu de leur feuilles. Il est un des rares oiseaux à chanter toute l’année. Il est très territorial et n’hésite pas à se battre avec un congénère.

2006 est bonne année pour les faînes, nous pouvons donc admirer des grands rassemblements de pigeons ramiers très friands du fruit du hêtre. Nos ramiers sont sédentaires par contre nous accueillons en hiver les ramiers venus du nord et de l’est de l’Europe. Les pinsons des arbres font aussi bonne pitance des faînes mais aussi des fruits du charme. Nous avons la visite de son cousin le pinson du nord qui lui passe la belle saison au nord ! On les observe sautillant le long des chemins forestiers. Les plantes aux fruits charnus comme le sureau, le sorbier des oiseleurs, le mûriers et plus tard le lierre seront très utiles à la survie du merle noir, de la mésange charbonnière et de la grive musicienne entre autres. La colorée sittelle torchepot passe toute l’année avec nous. Son « tuit » caractéristique nous fait lever la tête à mi-hauteur des arbres. Les oiseaux opportunistes comme les corneilles noires n'ont pas trop de soucis pour ce nourrir. Nos chouettes hulottes nichent très tôt dans l'année, on pourra déjà les entendre la nuit à partir de fin février. Elles font un nid dans un trou d'arbre, un vieux nid d'écureuil ou de corneille. Les fauvettes, insectivores, sont contraintes au départ et volent jusqu’en Afrique pour y trouver leur nourriture préférée. Mais elle reviennent dès le printemps.

Alors n'oubliez pas vos jumelles et vos oreilles avant de partir en forêt cet automne!

(Références : www.oiseaux.net – www.cowb.be)

retour

Vous avez également un aspect de Forêt de Soignes à faire découvrir? Envoyez votre article à Barbara de Radiguès, barbara@soignes-zonien.net, 77 rue A. Bréart, 1060 Bruxelles ou 0479/78.24.54.

 

NOVEMBER 2006

• Voorwoord
• Herfstontmoeting van het Platform
• Beter fietsen in het Zoniënwoud
• Gebruikers laten ons aspecten van het Zoniënwoud ontdekken:
  • De mijlpaal van Keizer Karel (door Marc Naegels)
  • De herfst en de vogels in het Zoniënwoud (door Madeline Hammond)

Voorwoord

Het Platform is een plek waar gebruikers elkaar kunnen ontmoeten en ervaringen uitwisselen, waar ze kunnen meewerken aan het beheer van het bos... Dat schreven we een jaar geleden. Intussen is de tijd verstreken, gewoontes zijn ontstaan, nieuwe manieren om te communiceren en elkaar te ontmoeten zijn geleidelijk aan gegroeid... Zo was de derde ontmoetingsmiddag een succes; de dialoogprocessen worden voortgezet; andere processen gaan van start of worden onderzocht of verzocht - zoals u hieronder kunt lezen... Kortom, het platform leeft en krijgt steeds meer een nieuw gezicht... Wij hopen gewoon dat dit initiatief dit nieuwe jaar nog sterker wordt, zodat iedereen er voordeel van heeft.

Het woord is aan u.

terug

Herfstontmoeting van het Platform

Op basis van de voorbije dagen mochten we op 15 oktober grijs weer verwachten. Maar niets van dat alles. Een krachtige zonneschijn zette het Zoniënwoud in vuur en vlam. Een buitenkansje voor de halfjaarlijkse bijeenkomst van het Platform, dat voor deze keer letterlijk zijn tenten had opgeslagen onder de luifels van het BIM, die voor deze gelegenheid waren neergezet op de parking 'Twee Bergen'.

Een veertigtal mensen, onder wie de habitués en enkele nieuwkomers, namen plaats in deze 'openluchtzaal'. Zo kregen nieuwsgierigen de kans om hun wandeling even te onderbreken om te luisteren naar een spreker, informatie te krijgen over een evenement en te vertrekken met een exemplaar van 'Zicht op Zoniën'* in hun zak.

Idee voor de zomer en houtverkoop

Voordat de toehoorders een duik in het verleden van het bos namen, was er eerst een kleine uitstap naar de huidige situatie. Barbara de Radigues, coördinatrice van het Platform, nodigde iedereen uit om eens na te denken over een feestelijk evenement voor de zomer. Wandelaars, fietsers of ruiters, gebruikers van het bos, al uw ideeën zijn welkom.

Stéphane Vanwijnsberghe, bosbouwingenieur bij het BIM, vertelde over de houtverkoop die het instituut organiseert. Het BIM organiseert elk jaar een verkoop van hout op stam om het bos goed te beheren en in goede gezondheid te houden. Dit jaar vond de houtverkoop plaats op 12 oktober.

Wandeling door de geschiedenis en langs de bomen

Vervolgens vertrokken we op een reis door de tijd, met als eindbestemming de periode tussen de 18e en de 19e eeuw. Het Zoniënwoud kreeg in die tijd een ander gezicht, vertelde Michel Maziers, als historicus gespecialiseerd in deze streek. Het bos ging over van 'wilde natuur' naar een 'beukenkathedraal'. De historicus vertelde over de ingrepen van Joachim Zinner, de Oostenrijker die eind 18e eeuw was aangeworven om het bos aan te leggen. Hij koos voor de plaatsing in schuine rijen over tientallen hectaren. Een monotoon landschap? Voor iemand die niet verder kijkt misschien. Dat is niet het geval voor Jean van der Stricht van de Vereniging voor de bescherming van de bomen in het Zoniënwoud. Deze tachtiger vertelde de toehoorders over de 'opmerkelijke' bomen. Daarvoor hoeven we het niet ver te zoeken. Rond de Twee Bergen staan al twee prachtexemplaren. Het gaat daarbij niet over zeldzame soorten, maar over de vorm, de omtrek, de bijzondere afmetingen. En zo liep deze dag ten einde, die dankzij onze unieke gidsen bijzonder leerrijk was.

• De fietsersverenigingen passen hun document aan, zodat de routes die zij prioritair vinden voor een betere dagelijkse fietsmobiliteit naar voren komen. De bureaus houden rekening met dit document bij het bepalen van de prioriteiten van het kernplan.
• De beheerders verbinden zich tot het volgende:
  • het verhoogde rijvlak van de doorgang onder de Ring onderhouden en verbeteren;
  • een bord zetten aan de Welriekende Dreef zodat de fietsers zien dat er een doorgang onder de Ring is aan het einde van het doodlopende pad;
  • de mogelijkheden analyseren om het fietscomfort op de kasseiwegen te verbeteren;
  • kijken wat er mogelijk is om het fietspad langs de Brassinelaan tussen de Puntgeveldreef en Zevenster beter aan te duiden;
  • kijken wat er mogelijk is om de doorgang langs de slagboom tegenover de ingang van het domein van Argenteuil te verbeteren.

• Het voorbereidend document van Gracq Oudergem (Frans, pdf, 15M) + bijlage 3 "aanbevelingen voor het aanbrengen van slagbomen in het bos" (Frans, pdf, 300 KB)
• Het integrale verslag van de vergadering (pdf, 90 KB)

terug

---

De mijlpaal van Keizer Karel

Een beetje geschiedenis over het Zoniënwoud... Een artikel van Marc Naegels, Vereniging voor de bescherming van de bomen in het Zoniënwoud

Als u de Lorrainedreef neemt, dan bent u misschien al honderden keren op enkele tientallen meters van deze paal gepasseerd, maar zonder hem te zien. Toch is hij redelijk goed zichtbaar en bereikbaar voor een kleine inspectie.

Deze paal staat exact in het midden van een rechthoek die wordt gevormd door de Lorrainedreef, de Verdronken Kinderendreef, het ruiterpad dat parallel loopt met de Lorrainedreef en de Korporaaldreef. Als je een beetje oplet, is hij heel goed te zien.

Volgens sommigen dateert deze merksteen uit de zeventiende eeuw, volgens anderen uit de tijd van Keizer Karel, die het hele bosgebied had afgebakend met kleine grenspaaltjes zoals deze (aan het einde van de achttiende eeuw waren er nog 4171 stuks). De vorst wou er een einde aan maken dat de buurtbewoners vaak de rand van het bos binnendrongen. Tot dat moment waren de grenzen gemarkeerd door een greppel of een talud, of soms door bomen of stronken. Maar sommigen zagen er geen graten in om de greppels op te vullen of het talud te verplaatsen om hun domein te vergroten. Deze steen komt overigens ook voor op een kaart uit de tweede helft van de zeventiende eeuw. Maar de paal waarover we het nu hebben, maakte geen deel uit van de afbakening van het bos. Hij duidt gewoon aan dat men zich bevond op een mijl afstand van de dichtstbijzijnde poort van Brussel, die van Coudenberg. De paal is gemaakt van zandsteen en is wat gehavend door de tand des tijds en door de houthakkers die, naar men zegt, hun messen erop slepen. Op één zijde zien we het kruis van Bourgogne, bestaande uit twee knoestige takken in de vorm van een kruis, op een andere een wapenschild aan een riem en op een derde een jachthoorn, aangezien het kruispunt ten noorden van de paal een trefpunt was voor jagers onder Karel van Lotharingen.

Indien u de paal wilt bezichtigen, dan kunt u uw auto parkeren op de kleine parking tegenover de Van Beverlaan en vervolgens 300 meter in de richting van Brussel wandelen. De paal bevindt zich aan uw linkerkant.

Wilt u ook een aspect van het Zoniënwoud laten ontdekken? Stuur uw artikel naar Barbara de Radiguès, barbara@soignes-zonien.net, A. Bréartstraat 77, 1060 Brussel of bel naar 0479/78.24.54.

terug

---

De herfst en de vogels in het Zoniënwoud

Op ontdekkingstocht van de vogels... Een artikel van Madeline Hammond, kandidaat natuurgids

Boomklever © Madeline Hammond

De hele fauna en flora moet zich voorbereiden op de grote winterkou die in aantocht is. Sommige vogels verlaten onze streek voor warmere gebieden. Andere komen naar ons toe uit het noorden van Europa en de overwinteraars blijven bij ons, tenzij de winter extreem streng is. Hierbij enkele vogels die we kunnen tegenkomen tijdens een wandeling door het Zoniënwoud. Het roodborstje blijft hier in de winter en is in deze periode zelfs heel goed te observeren omdat de bomen kaal zijn. Het is een van de zeldzame vogels die het hele jaar door zingen. Hij is zeer territoriaal en aarzelt niet om de strijd aan te binden met een soortgenoot.

2006 is een goed jaar voor de beukennootjes, dus we kunnen grote verzamelingen houtduiven bewonderen, die verzot zijn op deze lekkernij. Onze houtduiven zijn overwinteraars, maar wij ontvangen ook houtduiven uit het noorden en het oosten van Europa. Ook vinken houden van beukennootjes, maar ook van de vruchten van de haagbeuk. We krijgen ook het bezoek van zijn neefje, de keep, die het warme seizoen doorbrengt in het noorden. We kunnen hem zien springen langs de bosweggetjes. Planten met vlezige vruchten, zoals vlierboom, lijsterbes, moerbeiboom en later klimop zijn erg nuttig voor het overleven van onder andere merel, koolmees en zanglijster. De gekleurde boomklever brengt het hele jaar bij ons door. Zijn kenmerkende 'twiet' laat ons halfweg omhoog kijken naar de bomen. Opportunistisch vogels, zoals de zwarte kraai, hoeven zich niet zo'n zorgen te maken over hun voedsel. Onze bosuil broedt heel vroeg in het jaar, we kunnen ze al vanaf eind februari 's nachts horen. Ze maken een nest in een boomholte of in een oud nest van een eekhoorn of van een kraai. Als insecteneters zijn de grasmussen gedwongen om te vertrekken en ze vliegen tot Afrika om hun favoriete voedsel te vinden. Maar ze komen al vanaf de lente terug.

Vergeet dus niet uw verrekijker en spits uw oren als u deze herfst naar het bos komt!

(Referentie: www.oiseaux.net – www.cowb.be)

Wilt u ook een aspect van het Zoniënwoud laten ontdekken? Stuur uw artikel naar Barbara de Radiguès, barbara@soignes-zonien.net, A. Bréartstraat 77, 1060 Brussel of bel naar 0479/78.24.54.