Plateforme de la forêt de Soignes : Les News

DECEMBRE 2009

Table des matières

N'hésitez pas à consulter et à alimenter notre agenda en ligne pour connaître les activités organisées en forêt de Soignes!


Edito

crépuscule en hiver

Cet automne, la "moisson" fut abondante en forêt de Soignes comme l'évoqueront les brèves qui suivent. Temps d'intenses activités, de mobilisation, de mise en projet auquel succède tout naturellement un temps de repos, de ressourcement, d'ajustement auquel succèdera tout naturellement… Chacun complètera ici l'histoire au gré de ses souhaits, de ses choix, de ses décisions pour l'an neuf, encore gonflé de toutes les promesses du possible, suspendu entre rêve et réalité. Nos rites de fin d'année mimeront à nouveau ce mouvement hivernal : de repli, de retour en soi au chaud de nos habitations ; de rêve et de projection d'avenir ; de retrouvailles… Le temps d'un renouvellement qui mobilisera l'ensemble de notre être et nous créera à la fois mêmes et autres… un peu. Belle aventure que nous vous souhaitons : tout le meilleur pour 2010 et d'ores et déjà bonne lecture !

retour


Les brèves de la Plateforme

timbre

Et pour les fêtes, n'oubliez pas la possibilité de timbrer vos veux avec la forêt de Soignes !


Le 15 novembre, Bruxelles Environnement donnait une conférence de presse pour présenter les résultats d'une étude consacrée aux incidences des changements climatiques sur les arbres de la forêt de Soignes. Celle-ci annonce une profonde évolution du paysage forestier dans les prochaines décennies.

Découvrez le résumé de cette conférence de presse et les documents qui y ont été distribués sur le site >>>

 

patchwork de chevreuils

Didier Dusaer, surveillant forestier, fait le suivi de la population de chevreuils de la première brigade forêt de Soignes, Chaque année il en fait un rapport très complet et imagé.

Découvrez le rapport du suivi d'automne 2008 à l'automne 2009>>>


A l'occasion de leur centenaire, les Amis de la Forêt de Soignes ont invité une vingtaine de spécialistes à mettre à la portée du grand public les dernières connaissances, acquises depuis une trentaine d'années, sur la forêt de Soignes fleuron du patrimoine naturel et culturel de la Belgique.

Plus d'information sur ce livre >>>

livre FS 2009


Les sangliers en forêt de Soignes une population à suivre

Disparu depuis 1917 de la forêt périurbaine de Soignes (sud-est de Bruxelles), le sanglier (Sus scrofa) a fait sa réapparition dans le massif à la fin de l'année 2006.


sanglierPhoto de Didier Dusaer

Cette recolonisation a interpellé les gestionnaires, notamment concernant l'origine et le nombre d'animaux présents, les impacts potentiels de l'espèce sur les différents aspects de la vie du massif (agriculture, trafic routier, etc.), les options de gestion à envisager, etc.
Déjà en 2007, Bruxelles Environnement avait chargé l'Université de Liège d'une étude exploratoire sur la question. A l'époque, son auteur estimait la population de sanglier dans le massif entre 15 et 30 individus.
En 2009, Bruxelles Environnement a demandé à l'asbl Wildlife and Man de prolonger cette première étude. La mission consistait à déterminer une méthode pour assurer le suivi de la population de sanglier sur le massif et de faire des premières propositions pour la régulation de l'espèce.

Wildlife and Man a rendu son rapport en octobre 2009. Vous pouvez lire son résumé sur le site de la plateforme >>>


Régénération de la forêt en Région Bruxelloise en 2009-2010

Le 8 octobre 2009, eut lieu la vente annuelle des coupes de bois de la Région de Bruxelles-Capitale. A cette occasion, 13 lots ont été mis en vente dont 11 sur la forêt de Soignes. Au total, près de 3.700 arbres de toutes grosseurs ont été vendus sur pied pour un volume d'environ 5.000m³ de bois dont 3.000m³ de hêtre.

Au total, 11ha de vieille hêtraie seront rajeunis et replantés en conformité avec le plan de gestion de la Forêt de Soignes :

  • planter de jeunes hêtres dans certaines zones pour rajeunir la hêtraie cathédrale ;
  • introduire d'autres espèces de manière à créer des zones plus diversifiées, plus favorables à la biodiversité, dites futaies irrégulières.

Les neuf exploitants forestiers qui ont acquis ces lots. Ils ont jusqu'au 31 octobre 2010 pour abattre les arbres qu'ils ont achetés. Les garde-forestiers assureront le suivi de ces chantiers pour veiller à la mise en application des nouvelles conditions d'exploitation imposées dans le cahier des charges, conditions qui ont pour raison d'être de mieux préserver la forêt.

Enfin, le produit de la vente sera comme chaque année utilisé par la Région bruxelloise pour acheter de nouveau espaces verts.


« Soigne ta forêt ! » 2009, l'occasion de revivre la forêt comme jamais!

Marcher sur les pas d’un garde forestier ou d’un guide nature, assister un cheval de trait dans son travail de débardage, jouer une pièce de théâtre forestière, découvrir un nouvel univers au-delà du terrain de jeu habituel,...

Le dimanche 15 novembre 2009, plus d’une centaine de jeunes de 6 à 18 ans, issus de différents mouvements de jeunesse, s'étaient donné rendez-vous en forêt de Soignes pour un bon moment de découverte! Ils ont mis tous leurs sens en éveil, le temps d’une après-midi.

Le Cercle des Guides natures Brabant, l'association « cheval et forêt », l'association JES, les gardes-forestiers d'Environnement Bruxelles et les guides nature bruxellois de l'asbl GREEN ont proposé des animations diversifiées qui parlent de notre forêt et qui invitent les jeunes à observer les arbres, suivre les traces d’animaux, participer à des ateliers créatifs ou encore à comprendre mieux la gestion de la forêt.

Ces ateliers ont entre-autre permis aux jeunes de comprendre l'importance de chaque espèce dans le maintien de l'équilibre de l'écosystème du bois et de mettre l'accent sur la fragilité de la Forêt de Soignes et la nécessité de la respecter.

soigne

En espérant qu'à l'avenir, chacun la « soigne » et la protège pour pouvoir en profiter encore longtemps!

> Pour en savoir plus consultez le site de la plateforme « Jeunes Natuurlijk ! ».


Carnivores dans la nuit

Puants ! Nuisibles ! Sanguinaires !... Les invectives ne manquent pas sur nos petits carnivores sauvages qui ne doivent leur salut qu'à leur extrême discrétion. Quelques espèces survivent en Forêt de Soignes...


Cette nuit de pleine lune, j'étais sorti malgré le froid et l'épaisse couverture de neige qui freinait ma progression… Mon ombre se mouvait sur la poudreuse qui avalait le bruit de mes pas quand, tout à coup, une silhouette traversa le sentier. Oreilles affutées, pattes ramassées, queue touffue... pas de doute, un renard, bientôt poursuivi par un second éructant de curieux cris rauques ! Nous sommes en février, au cœur de la période des amours de ces animaux qui sont alors particulièrement actifs et bruyants... Quelques mois plus tard, second rendez-vous : adossé à un hêtre surplombant un vallon couvert de jacinthes, mes pensées sont ailleurs quand tout à coup sort du terrier ensoleillé par un rai de lumière, la mère bientôt suivie par une ribambelle de renardeaux malhabiles. Ils ont à peine trois ou quatre semaines et déjà ils apprennent leur futur métier de chasseur en se coursant, se mordillant le bout de la queue ou jouant avec une vieille carcasse de ramier...

renard

Notre goupil est assurément un carnassier, sa dentition le prouve, même s'il se nourrit volontiers aussi de baies, de fruits et de tous les déchets qu'il peut glaner dans la nature (mais aussi dans les poubelles au cœur des grandes villes). Les scientifiques l'ont catalogué dans le grand groupe des Carnivores, au même titre que le blaireau, la belette, ou le putois. Mais aussi que le loup et l'ours brun qui, eux, ont depuis longtemps déserté nos régions même si certains lieux-dits rappellent leur présence ancienne en région bruxelloise : rue Fossé aux Loups, parc du Wolvendael...

empreinte

Tous ont des mœurs crépusculaires ou nocturnes. Durant la journée, ils vivent terrés au fond de leur tanière et sont d'une extrême discrétion lorsqu'il s'agit de montrer le bout de leur museau ce qui ne facilite pas leur observation et donc leur étude. Cette difficulté explique la méconnaissance actuelle de leur statut en Forêt de Soignes. Les chercheurs se rabattent alors souvent sur des indices de leur présence : les empreintes (dans la neige ou la boue), les excréments (qui ont des tailles et des formes différentes)... ou les cadavres (le long des routes).

Nuisibles, vraiment ?

Ces animaux ont longtemps été pourchassés et sont encore " détruits " en de nombreux endroits du pays par des chasseurs qui voient en eux de redoutables concurrents à leur action cynégétique. S'il est vrai qu'à l'occasion, ils " dérobent " un faisan ou une perdrix, ces quelques prélèvements ne doivent pas occulter une autre vérité : ces soi-disant sanguinaires remplissent une fonction écologique essentielle en faisant table rase des cadavres mais aussi en limitant de manière notable les pullulations des rongeurs. Et comme un chiffre vaut mieux qu'un long discours, savez-vous qu'un seul renard peut engloutir jusqu'à 6000 souris et campagnols par an ? C'est donc tout bénéfice pour l'agriculture !

Discrétion assurée...

Qui sont-ils et où les rencontrer ? L'Institut Royal des Sciences naturelles de Belgique a établi à la fin des années nonante un état de la situation des mammifères sur le territoire de Bruxelles en collaboration avec Bruxelles Environnement. Et la Forêt de Soignes, une fois de plus, livre toute sa richesse en étant le principal espace naturel de la région où se rencontrent les petits carnivores.

Si le renard a pu s'adapter admirablement aux modifications de l'environnement, en pénétrant le cœur de la Capitale au départ des zones boisées, les autres carnivores ont reculé face à l'urbanisation croissante, en Forêt de Soignes comme ailleurs... Si le renard se porte bien, le blaireau a lui complètement disparu de Forêt de Soignes suite à la chasse, explique Hellin de Wavrin, naturaliste qui arpente la grande hêtraie depuis plus de 50 ans. Les données que j'ai récoltées auprès d'anciens gardes forestiers montrent que le déterrage et le tir de ces animaux ont perduré jusque dans les années soixante et ont mené à l'extinction de l'espèce en forêt en 1962 ou 1963. Une observation ultérieure en 1968 et une autre en 1974 correspondent à des animaux venus de l'extérieur... Et si la chasse n'a heureusement plus cours en Forêt de Soignes, l'important réseau routier (routes, ring...) qui l'entaille a eu raison du dernier individu trouvé écrasé avenue de la Foresterie à Boitsfort en 1974, poursuit Hellin. Mais tout espoir d'un retour n'est pas perdu car sa présence a été mise en évidence au début de l'année 2009 à Overijse, à quelques kilomètres seulement de la forêt...

hellin

Depuis plusieurs dizaines d'années déjà,la loutre a déserté les cours d'eau et les zones humides de Forêt de Soignes où elle trouvait le gîte et le couvert et son retour est très peu probable tant les habitats aquatiques ont été profondément modifiés.

Les autres carnivores sont plus petits que le renard et le blaireau et s'en distinguent facilement par leur morphologie. La fouine et la martre ont une taille qui avoisine celle du chat. Depuis une quinzaine d'années, la fouine est en nette augmentation dans le sud du pays suite à l'interdiction des appâts empoisonnés. C'est ainsi qu'elle est apparue récemment en région bruxelloise. Contrairement à la martre qui lui ressemble très fort, elle ne pénètre que peu dans les forêts. Toutefois, tempère Hellin, il n'est pas impossible qu'elle fréquente la Forêt de Soignes occasionnellement, j'ai récemment trouvé un cadavre sur le E411, à quelques mètres du carrefour Léonard et l'ai observée le long du ring à Wezembeek...

La martre semble également en expansion dans différentes régions du pays. Un individu a été trouvé mort en 1999, victime du trafic routier sur la grande ceinture bruxelloise, mais sa présence n'a pas encore été confirmée pour le moment dans la Hêtraie cathédrale.

Le putois est présent depuis toujours mais difficile à observer en Forêt de Soignes. Il se distingue facilement des autres carnivores par l'alternance de grosses bandes noires et blanches sur la tête qui lui donne une allure de " brigand " avec le masque ainsi formé. Il affectionne particulièrement la végétation dense des zones humides où il n'hésite pas à capturer grenouilles et autres animaux aquatiques. Le putois est répandu et sa population est stable en forêt, explique Hellin. Toutefois le statut de cette espèce est à surveiller car elle serait en régression partout en Europe...

putois

L'hermine est plus rare que la belette et s'en distingue par sa taille légèrement plus grande et le bout de la queue noire. Cette dernière n'a jamais été fréquente, commente Hellin, vu le caractère forestier qui lui est moins favorable. Quant à l'hermine, elle s'observe uniquement le long des lisières mais il n'y a plus d'observations récentes en région bruxelloise...

beletteBelette (photo : Marina Mergey)

hermineHermine (photo : Benoît Gauquie)

On le voit, la situation des petits carnivores reste largement méconnue, les observations relevant souvent du hasard... Aussi si vous avez la chance d'en croiser, merci de nous transmettre vos observations, les mammalogistes vous en seront reconnaissants !

> En savoir plus : Le " Dossier petits carnivores ", à télécharger ou Le site de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique
> Texte : Franck Hidvégi
> Photos : Frédéric Barbe (renard), Jean Delacre (putois), Benoît Gauquie (hermine), Franck Hidvégi (empreinte de blaireau), Marina Mergey (belette).

Une publication de la Plateforme de la Forêt de Soignes | www.soignes-zonien.net | Se désinscrire>>
Platform Zoniënwoud : News

DECEMBER 2009

Inhoudstafel

Neem zeker een kijkje in onze agenda en stuur ook uw data door, zodat u en de andere gebruikers op de hoogte zijn van de activiteiten in het Zoniënwoud!


Voorwoord

crepuscule

Het Zoniënwoud kende een rijke 'oogst' deze herfst, zoals blijkt uit het korte nieuws hieronder. De herfst is een periode van intensieve activiteit, mobilisatie, projectwerk … Daarop volgt in de natuur een tijd van rust, herbronning, aanpassing, gevolgd door … Hier mag iedereen zelf invullen welke wensen, keuzen, beslissingen hij of zij heeft voor 2010. Het nieuwe jaar is nog vervuld van beloften, mogelijkheden die nog tussen droom en werkelijkheid hangen. Onze eindejaarsgebruiken weerspiegelen zoals elk jaar deze winterse beweging: we plooien ons terug op onszelf, kruipen gezellig dicht bij elkaar, dromen van een mooie toekomst of zien oude vrienden terug … Het is een tijd van vernieuwing, die ons hele zijn mobiliseert en die ons elk jaar een beetje opnieuw geboren laat worden. Een mooi avontuur, dat wij u van harte toewensen: het allerbeste voor 2010 en alvast veel leesplezier!


Kort nieuws van het Platform

timbre

En vergeet niet dat u uw kerstkaarten kunt versturen met een postzegel van het Zoniënwoud!


Op 15 november gaf Leefmilieu Brussel een persconferentie over de resultaten van een studie naar de gevolgen van de klimaatverandering op de bomen van het Zoniënwoud. Daaruit blijkt dat we de komende decennia een grondige evolutie van het boslandschap mogen verwachten.

Lees de samenvatting van die persconferentie en de documenten die werden uitgedeeld op de website >>>

 

patchwork de chevreuils

Boswachter Didier Dusaer volgt de reeënpopulatie in de eerste brigade van het Zoniënwoud. Elk jaar stelt hij een heel compleet en geïllustreerd verslag op.

Bekijk het verslag van herfst 2008 tot herfst 2009 (in het Frans)>>>


De Vrienden van het Zoniënwoud nodigden een twintigtal specialisten uit om het grote publiek te vertellen over hun laatste bevindingen, gebaseerd op een dertigtal jaar onderzoek, over het Zoniënwoud, die parel van het natuurlijke en culturele erfgoed van België.

Het Zoniënwoud – Een nieuwe visie op een patrimonium met toekomst (N/F), uitg. Mardaga, 240 blz., 35 euro

livre FS 2009


Everzwijnen in het Zoniënwoud: een populatie om in de gaten te houden

Het everzwijn (sus scrofa) verdween in 1917 uit het randstedelijke Zoniënwoud (ten zuidoosten van Brussel), maar maakte eind 2006 opnieuw zijn entree.


sanglierFoto de Didier Dusaer

Deze herkolonisatie riep allerlei vragen op bij de beheerders, met name naar de herkomst en het aantal dieren, de potentiële impact van deze soort op de verschillende gebruiksaspecten van het bos (landbouw, verkeer, enz.), de mogelijke beheersvormen, enz.
Al in 2007 gaf Leefmilieu Brussel de universiteit van Luik de opdracht om een verkennend onderzoek uit te voeren naar dit fenomeen. Op dat moment schatte de auteur van de studie de populatie in het massief tussen 15 en 30 everzwijnen.
In 2009 vroeg Leefmilieu Brussel aan de vzw Wildlife and Man om deze eerste studie voort te zetten. De opdracht was het bepalen van een methode om de everzwijnenpopulatie op het massief te volgen en eerste voorstellen te doen voor de regulering van deze soort.

Wildlife and Man leverde zijn rapport af in 2009. U kunt een samenvatting lezen op de website van het Platform >>>


Bosregeneratie in het Brussels Gewest in 2009-2010

Op 8 oktober 2009 was de jaarlijkse verkoop van kaphout in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Er werden 13 loten verkocht, waarvan 11 in het Zoniënwoud. In totaal werden bijna 3.700 bomen op stam van verschillende groottes verkocht, voor een totaal volume van ongeveer 5.000m³ hout, waaronder 3.000m³ beuk.

In totaal werd 11 ha van de oude beukenkathedraal verjongd en opnieuw aangeplant, conform het beheersplan van het Zoniënwoud:

  • er werden jonge beuken aangepland in sommige zones om de beukenkathedraal te verjongen;
  • er werden ook andere soorten geïntroduceerd om meer gediversifieerde zones te creëren, die beter zijn voor de biodiversiteit en een onregelmatige stamhoogte hebben.

De negen bosexploitanten die de loten hebben gekocht, mogen de bomen omhakken tot 31 oktober 2010. De boswachters zullen hun werkzaamheden begeleiden om ervoor te zorgen dat de nieuwe exploitatievoorwaarden in het bestek worden toegepast. Deze voorwaarden zijn ingevoerd om het bos beter te beschermen.

Het Brussels Gewest zal zoals elk jaar de opbrengst van de verkoop gebruiken om nieuwe groene ruimten te kopen.


" Houd je woudje ! ", zo heb je het bos nog nooit meegemaakt!

In de voetsporen lopen van een boswachter of natuurgids, een trekpaard helpen bij het wegslepen van boomstammen, een bostoneel spelen, een nieuwe wereld ontdekken die anders is dan een gewone speeltuin …

Op zondag 15 november 2009 kwamen ruim honderd jongeren van 6 tot 18 jaar van verschillende jeugdbewegingen samen in het Zoniënwoud voor een fijne ontdekkingsmiddag. Een paar uur lang zetten ze al hun zintuigen op scherp!

De Cercle des Guides natures Brabant, de vereniging 'Paard en Bos', de vereniging JES, de boswachters van Leefmilieu Brussel en de Brusselse natuurgidsen van de vzw GREEN boden allerlei activiteiten die te maken hebben met ons bos. De jongeren observeerden bomen, volgden diersporen, namen deel aan creatieve workshops of leerden meer over het beheer van het bos.

De workshops maakten de jongeren duidelijk dat elke soort belangrijk is voor het behoud van het evenwicht in het ecosysteem van het bos. Ze begrepen hoe kwetsbaar het Zoniënwoud is en hoe belangrijk het is om er goed zorg voor te dragen.

soigne

We hopen dat iedereen zich zal inzetten om het bos te 'houden' en te beschermen, zodat we er nog heel lang plezier van kunnen hebben!

> Meer informatie op de website van het platform 'Jeunes Natuurlijk!'.


Nachtelijke vleeseters

Stinkend! Schadelijk! Bloeddorstig!... Scheldwoorden genoeg voor onze kleine wilde vleeseters, die hun heil danken aan hun uiterste discretie. Enkele soorten overleven in het Zoniënwoud.


Tijdens die nacht met volle maan ging ik naar buiten toe, ondanks de kou en het dikke sneeuwtapijt waardoor ik traag vooruitkwam. Mijn schaduw bewoog over de poedervlokken, die het geluid van mijn stappen dempten, toen opeens een silhouet over het pad schoot. Scherpe oren, korte poten, dikke staart … Geen twijfel mogelijk: een vos, al snel gevolgd door een tweede die vreemde schorre kreten uitstootte. Het was februari, midden in het voortplantingsseizoen van deze dieren, als ze heel actief en luidruchtig zijn. Een paar maanden later de tweede ontmoeting. Ik leunde met mijn rug tegen een beuk die uitkeek over een vallei vol hyacinten en mijn gedachten waren elders. Er viel een zonnestraal in een hol, waaruit plotseling de moeder tevoorschijn kwam, op de voeten gevolgd door een hele rits onhandige vosjes. Ze waren amper drie of vier weken en leerden nu al hun toekomstige vak van jager. Ze renden achter elkaar aan, ze beten op het puntje van hun staart of speelden met een oud karkas van een woudduif…

renard

Onze vos is zeker een roofdier, zoals blijkt uit zijn tanden, maar hij eet ook bessen, vruchten en alle afval die hij kan opscharrelen in de natuur (maar ook in de vuilnisbakken van grote steden). Wetenschappers delen hem in bij de vleeseters, samen met de das, de wezel en de fret. Maar ook met de wolf en de bruine beer, die onze streek al lang verlaten hebben, ook al verwijzen sommige plaatsnamen naar hun voormalige aanwezigheid in het Brussels Gewest: de Wolvengracht, het Wolvendaalpark…

empreinte

Ze leven allemaal in de schemer of de nacht. Overdag blijven ze in hun hol en ze zijn uiterst behoedzaam als ze toch het puntje van hun snuit moeten laten zien. Het is dus niet eenvoudig om ze te observeren en te bestuderen. Die moeilijkheid verklaart het huidige gebrek aan kennis over hun voorkomen in het Zoniënwoud. Onderzoekers baseren zich dus vaak op sporen van hun aanwezigheid: afdrukken (in de sneeuw of de modder, uitwerpselen (met verschillende vormen en afmetingen) of kadavers (langs de paden).

Schadelijk, echt?

Er werd lange tijd gejaagd op deze dieren en ze worden nog steeds op veel plaatsen 'vernietigd' door jagers, die in hen een geduchte concurrentie van hun jacht zien. Het klopt dat ze de jagers af en toe een fazant of partrijs 'ontfutselen', maar die paar lekkere hapjes mogen niet verhullen dat deze zogenaamde bloeddorstige dieren een essentiële ecologische functie vervullen. Want ze ruimen de kadavers op en beperken de snelle vermenigvuldiging van knaagdieren. En omdat een cijfer meer zegt dan een lang verhaal: wist u dat één enkele vos wel 600 muizen en veldmuisjes per jaar naar binnen kan werken? Dat is dus alleen maar goed voor de landbouw!

Discretie verzekerd...

Wie zijn ze en waar vinden we ze? Het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen maakte eind jaren negentig een stand van zaken op van de zoogdieren op het Brusselse grondgebied, in samenwerking met Leefmilieu Brussel. Opnieuw is het Zoniënwoud een grote bron van natuurlijke rijkdom, want het is het belangrijkste natuurgebied in het Gewest waar kleine vleeseters samenkomen.

De vos heeft zich bewonderenswaardig goed aangepast aan de veranderingen van de omgeving. Hij dringt tot de kern van de hoofdstad door vanuit de beboste zones. De andere vleeseters hebben zich teruggetrokken voor de oprukkende verstedelijking, in het Zoniënwoud en op andere plaatsen. 'De vos stelt het goed, maar de das is helemaal verdwenen uit het Zoniënwoud, als gevolg van de jacht,' vertelt Hellin de Wavrin, een natuurkenner die al meer dan 50 jaar onderzoek doet in het Zoniënwoud. 'Uit de gegevens die ik vond bij voormalige boswachters blijkt dat het opjagen en schieten van deze dieren doorging tot in de jaren zestig en in 1962 of 1963 zelfs leidde tot de uitroeiing van de soort in het bos. Latere observaties uit 1968 en 1974 bleken te gaan om dieren van buitenaf … En hoewel er gelukkig niet meer gejaagd wordt in het Zoniënwoud, is het dichte verkeersnetwerk rond het bos (wegen, ring) de oorzaak van de dood van het laatste exemplaar, dat in 1974 overreden werd op de Vorsterielaan in Bosvoorde,' aldus Hellin. Maar alle hoop op een terugkeer is nog niet verloren, want er werd begin 2009 een vos opgemerkt in Overijse, maar op een paar kilometer van het bos…

hellin

De otter komt al tientallen jaren niet meer voor in de waterlopen en vochtige delen van het Zoniënwoud, waar hij beschutting en onderdak vond. Zijn terugkeer is heel onwaarschijnlijk, want de waterhabitat is grondig gewijzigd.

De andere vleeseters zijn kleiner dan de vos en de das en zijn gemakkelijk te herkennen aan hun morfologie. De steenmarter en de marter zijn ongeveer even groot als een kat. Sinds een vijftiental jaar is de steenmarter in duidelijke opmars in het zuiden van het land, na een verbod op vergiftigd lokaas. Daardoor is hij onlangs weer verschenen in het Brussels Gewest. In tegenstelling tot de marter, waar hij heel sterk op lijkt, komt hij maar weinig voor in bossen. 'Maar het is niet onmogelijk dat hij af en toe in het Zoniënwoud komt', nuanceert Hellin, 'want ik heb onlangs een kadaver gevonden op de E411, op een paar meter van het Leonardkruispunt en ik heb er een gezien langs de ring, in Wezembeek.'

De marter lijkt ook uit te breiden in verschillende streken van het land. Er werd een dood exemplaar teruggevonden in 1999, die was overreden op de Brusselse grote ring, maar zijn aanwezigheid in de beukenkathedraal is nog niet bevestigd.

De bunzing is altijd aanwezig gewest in het Zoniënwoud, maar hij is moeilijk te observeren. Hij onderscheidt zich duidelijk van andere vleeseters door de afwisselende brede zwarte en witte banden op zijn kop, waardoor hij eruit zien als een gemaskerde 'boef'. Hij houdt bijzonder van de dichte begroeiing in de vochtige zones en aarzelt niet om kikkers en andere waterdieren te vangen. 'De bunzing is verspreid en de populatie in het bos is stabiel,' zegt Hellin. 'Maar we moeten de status van deze soort in de gaten houden, want die zou overal in Europa in achteruitgang zijn.'

putois

De hermelijn is zeldzamer dan de wezel en is te herkennen aan zijn iets grotere gestalte en het puntje van zijn zwarte staart. 'De wezel is nooit frequent geweest,' vertelt Hellin, 'want een bos is een minder gunstige omgeving voor hem. De hermelijn vertoont zich uitsluitend aan de rand van het bos, maar er zijn geen recente observaties meer in het Brussels Gewest.'

beletteWezel (foto: Marina Mergey)

hermineHermelijn (foto: Benoît Gauquie)

U ziet het, de situatie van de kleine vleeseters blijft voor een groot deel onbekend. Observaties zijn vaak toevallig. Dus als u het 1267geluk heeft er een tegen te komen, dan willen we graag uw observaties ontvangen. De zoogdierkundigen zullen u dankbaar zijn!

> Meer info:
Pdf van 'Dossier petits carnivores' op de website van Natagora (in het Frans)
De website van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen

> Tekst: Franck Hidvegi
> Foto's: Frédéric Barbe (vos), Jean Delacre (bunzing), Benoît Gauquie (hermelijn), Franck Hidvégi (afdruk van de das), Marina Mergey (wezel).

Een publicatie van het platform Zoniënwoud | www.soignes-zonien.net | Uitschrijven>>
Nederlandse tekst